Uit de lucht

En dan ineens zijn we een aantal weken uit de lucht. Op een zonnige ochtend begin februari starten we de computer op die in eerste instantie normaal functioneert maar na een klein half uurtje ineens op zwart gaat. Na een tweede poging springt hij al na een kwartier uit. Nee hè, computer kapot. Gelukkig is Chris handig met die apparaten en hij ontdekt al snel dat een kapotte ventilator de boosdoener is. Nou is zo'n ventilator simpel te vervangen... ware het niet dat onze computer al bijna vijf jaar oud is, in computerjaren dus pre-historisch, en de onderdelen van dergelijke dinosaurussen allang niet meer op de markt zijn. Ja, ééntje tweedehands, ergens in Hongarije geloof ik.... En dan, met zo'n bejaard beestje is de kans groot dat vandaag de ventilator het begeeft en morgen weer iets anders.

Er moet dus een nieuwe computer komen. Dat is balen want daarvoor moeten we naar David. Dat kost weer twee dagen tijd (te ver om in één dag te halen) en een hoop geld met bovendien het risico dat de keuze in beschikbare laptops ook nog eens heel beperkt is.
Jacco, onze vriend/DM-cursist heeft een beter idee: gewoon on-line bestellen. Ja dat kan wel, maar de enige manier om hier iets per post te ontvangen is via MBE, een postbedrijf dat de spullen via Miami kan doorsturen, en dat kost 20 dollar per kg en dus voor een computer een klein vermogen. Nou... dat blijkt mee te vallen. Na enig rekenwerk komen we tot de conclusie dat het altijd nog voordeliger is dan de tweedaagse reis naar David. Dus de computer wordt besteld, met een verwachte levertijd van ongeveer twee weken die, dankzij een fout op het label, nog eens met een kleine week verlengd wordt.

En ondertussen zijn wij dus uit de lucht. Geen computer, geen internet, geen e-mail, geen Facebook en geen Skype. Maar gelukkig hebben we Jacco nog, die een paar huizen verderop logeert, van wie we dagelijks even zijn laptop mogen gebruiken. Iedere dag komt hij met zijn Mac onder zijn arm ons pad oplopen zodat wij even het internet op kunnen om onze mail en Facebook te bekijken. Sindsdien hebben we Jacco omgedoopt tot WIM, ons Wandelend Internet Mannetje.

Maar ook zonder computer gaat het leven gewoon door.
Halverwege de maand is het carnaval. Dat wordt hier gevierd met diablo's, mannen verkleed in rode en zwarte pakken met belletjes aan hun enkels, zwepen in hun hand en enorme duivelsmaskers op hun hoofd. Het is niet exact duidelijk waar de traditie vandaan komt maar het schijnt zijn oorsprong te vinden in Portobello: toen de Spaanse veroveraars in deze Panamese kustplaats voet aan land zetten, zouden de inwoners van Portobello zelfgemaakte duivel kostuums hebben aangetrokken om de Spanjaarden angst aan te jagen. De pakken en gigantische maskers worden nog steeds met de hand gemaakt en zijn erg indrukwekkend.

Roberto en Jacco ronden deze maand de Divemaster cursus af. Omdat Scuba 6 nog niet operationeel is, moeten ze daarvoor uitwijken naar Bocas waar ze bij een bevriende duikschool mee kunnen naar de diverse duiklocaties. Tja, wij hadden het anders in gedachten maar gelukkig is er altijd wel weer een mouw aan te passen en Jacco heeft de cursus met goed gevolg voltooid. Hij mag zich vanaf nu Divemaster noemen.

Deze week zijn ook eindelijk de meeste duikmaterialen voor Scuba 6 gearriveerd. De verbouwing is nog niet helemaal klaar maar het begint nu wel vorm te krijgen, dus volgende week gaat de duikschool echt van start.
Maar wij beginnen ons werk met een weekje vakantie... want volgende week komen onze vrienden uit Veghel op bezoek. Tja, dat was al heel lang geleden afgesproken en wij gaan dan ook heerlijk samen met hun vakantie-in-eigen-land vieren!

Update

De eerste maand van het jaar zit er alweer op en zoals dat bij iedereen gaat in januari, rollen ook wij na de enerverende feestmaand weer het normale dagelijkse ritme in.

De duikschool is nog niet "up-and-running". Het verbouwen van de ruimte in Tio Tom neemt natuurlijk meer tijd in beslag dan vantevoren gedacht en er moet nog gewacht worden totdat alle spullen vanuit Amerika arriveren. Uiteindelijk hebben Michel en Ginette namelijk besloten om níet de duikmaterialen van Scuba 6 te kopen, maar eigenlijk alleen de naam en hebben ze alles nieuw besteld. Tijdens de feestdagen liep dat uiteraard weer vertraging op maar op dit moment is de container onderweg naar Panama en moet alles (als het goed gaat) eind februari binnen komen. De officiële opening van Scuba 6 Eco Diving is dan ook gepland op 28 februari.

Ondanks dat de duikschool nog niet open is, is Roberto sinds begin januari wel weer actief als instructeur. Jacco, de vriend uit Guatemala waarmee we vorig jaar een paar dagen op stap geweest zijn, is namelijk voor een tijdje op Bastimentos om zijn Divemaster cursus te doen en aangezien hij zijn eigen duikspullen heeft en wij ook, kunnen we met hem gewoon aan de slag. Hij is dus de allereerste klant van de nieuwe shop!

Zelfs de kleintjes helpen mee op Clean-up Day

Verder zijn we ook deze maand weer heel actief met de Bastimentos Clean and Green groep en constateren we dat er veel medelanders zijn die dat een warm hart toedragen.
Mijn stukje "Kleijn-zielig" van eind vorig jaar heeft een vriend van ons geïnspireerd om via zijn bedrijven, Holland Goot BV en Stark Technische Bouwelementen, geld te doneren aan Bastimentos Clean and Green. En zo komt er uit een negatieve ervaring toch weer iets positiefs voort!

Serieus werk dat schoonmaken

En een paar dagen vóór onze maandelijkse Clean-up Day, ontmoeten we op straat een paar Nederlandse toeristen die, zodra ze horen dat we hier al een aantal jaren wonen, natuurlijk nieuwsgierig zijn naar ons leven hier. Ze zijn zo enthousiast over de verhalen dat ze op de Clean-up Day spontaan meehelpen met vuilnis rapen en ons ook nog een donatie geven!
Leuk is ook dat de Clean-up Day in het dorp inmiddels een bekend fenomeen is en steeds meer mensen en ook kinderen gaan meehelpen.

Ingang van de FUNdraiser

We eindigen de maand met een "fundraiser" geïnitieerd en grotendeels georganiseerd door onze representante, om wederom geld op te halen voor de BCG groep. Het moet een feest met eten, drinken en live-muziek worden.

Ook onze vrijwilligers kunnen lekker spelen

En dan merken we hoe lastig het is om een dergelijk evenement te organiseren met lokale mensen en vrijwilligers, want ondanks vele pogingen van enkele mensen binnen de groep om alles goed op de rit te zetten en te coördineren, lopen we tegen een tweetal problemen op. Ten eerste de mentaliteit van de lokale bevolking die, als je vraagt hoe dingen in z'n werk gaan en wie wat waar regelt, geruststellend glimlacht en roept "no problem, dat komt in orde!" waarmee je nog steeds niets te weten bent gekomen. En ten tweede een redelijk aantal vrijwilligers die, nu het hoogseizoen weer in volle gang is, het woord "vrijwillig" letterlijk neemt en niet reageert op oproepen (en uiteindelijk noodkreten) om hulp in welke vorm dan ook.

Goeie opkomst

Met als gevolg dat bijna alles op het allerlaatste moment nog geregeld moet worden en we op de dag zelf ook te weinig mensen hebben om de dingen in goede banen te leiden. Maar ondanks dat er te weinig eten is, de vorken pas arriveren als de helft al klaar is met eten en de muziek dankzij technische problemen pas veel later kan gaan spelen, is de opkomst groot, zijn de mensen enthousiast en eindigt het toch nog in een groot feest.

"Bastimentos Beach Boys" en "Los Mixtos" spelen deze avond samen

En... het feest was wél "clean and green". De locatie was voor deze gelegenheid geheel bekleed met palmbladeren. We hadden biologische afvalbakken waar we het afval konden scheiden en een afvalbak gemaakt van plastic flessen. Ook de glazen hadden we gemaakt van plastic flessen en de borden waren biologisch afbreekbaar dus konden bij het organisch afval gegooid worden. We hebben dus wel een boodschap uitgedragen!

Onze biologische afvalbakken bekleed met palmbladeren

Afvalbak gemaakt van plastic flessen

Feestdagen

De feestdagen waren dit jaar (of eigenlijk moet ik al zeggen: vorig jaar) inderdaad één groot feest. Het is goed te merken dat we in 2014 niet hebben gewerkt want we hebben het afgelopen jaar veel meer mensen leren kennen die hier wonen. In de duikschool, en ook de tijd daarvóór toen we in het hostel werkten, zijn we namelijk vooral met toeristen bezig geweest en hebben we niet echt veel tijd gehad om andere dingen te doen. In het hoogseizoen ben je álle dagen bezig met toeristen en in het laagseizoen ben je voornamelijk blij dat je af en toe níets hoeft te doen. In 2014 hebben we eindelijk tijd om eens een heleboel andere (sociale) activiteiten in de nabije omgeving te doen en dat heeft ons in de loop van het jaar de nodige kennissen en vrienden opgeleverd. Met als resultaat: diverse uitnodigingen voor de feestdagen.

Het begint op 24 december, kerstavond zoals ze dat hier noemen. Michel en Ginette (de nieuwe eigenaren van Scuba 6) komen die avond gezellig bij ons eten. Met een tafel vol hapjes en een fles goeie wijn is de avond zo om.

De volgende dag zijn we uitgenodigd bij Stacy en Ryan. Zij zijn nieuw op Bastimentos en druk bezig om een mooi hotel te bouwen vlak naast waar vroeger onze duikschool zat. Ze zullen daarbij ook een restaurant openen en Stacy wil graag haar recepten op ons uitproberen. Daar zeggen we geen nee tegen! Het eten is heerlijk en ze blijkt ook nog geweldige cocktails te maken.

Met Oud & Nieuw krijgen we het echt druk. Oudejaarsavond vieren we met een aantal mensen die voornamelijk uit de Bastimentos Clean and Green groep komen. Dat doen we in onze oude duikschool (die op het moment -tijdelijk- door Stacy en Ryan bewoond wordt) omdat daar een zee van ruimte is en het absoluut de beste plek is om het vuurwerk te zien.
Het weer is slecht en we waden in de stortende regen door een volledige overstroomde straat naar de oude duikschool, maar eenmaal daar zitten we droog en zeker niet op een droogje dus we hebben het prima naar ons zin.

Na twaalven lopen we naar El Puente, want we zijn voor nog een feestje uitgenodigd. Het is inmiddels gelukkig wel droog maar het pad is modderig en ligt vol plassen dus voorzichtigheid is geboden.
Bij El Puente spelen de alom bekende Bastimentos Beach Boys en komen vooral de locals feesten. En omdat iedereen hier elkaar kent, zijn we nog wel even bezig met iedereen gelukkig nieuwjaar wensen. Het is een gezellige mensenmassa met veel lachen, drinken en dansen. Tegen de tijd dat we rond 3 uur 's ochtends terug naar huis sjokken is het een hele onderneming om op de been te blijven. Tot twee keer toe weet ik Roberto net op tijd op te vangen en hem zo van een modder-pak te redden. Maar, eerlijk is eerlijk, ik had daarbij de paraplu als extra ondersteuning en stond dus nét iets steviger...

De volgende ochtend hangen we vooral brak in de hangmat (vroeger konden we hele weekenden feesten maar nu hakt één oudejaarsavond er al flink in). Veel tijd om daaraan toe te geven hebben we overigens niet want we zijn 's middags uitgenodigd op het nieuwjaarsfeestje van Marjon en Bob in Bocas. Gelukkig is het deze dag prachtig weer en het is met zo'n 16 man erg gezellig bij hun op de veranda. Marjon heeft lekkere gerechten gemaakt en verder nemen alle genodigden iets te eten en/of te drinken mee. En tot onze verbazing ontmoeten we hier, naast een aantal bekenden, ook twee Nederlandse mannen die hier al een aantal jaren wonen en die we nog nooit gezien of (van) gehoord hadden. Hoe vreemd is dat. En ja, dan trek je als Hollanders toch naar elkaar toe en we hebben een tijd lang heel gezellig gepraat en ervaringen uitgewisseld.

De rest van de week doen we het rustig aan en genieten we nog even van het Nederlandse Oudejaarsavondprogramma via "programma gemist" of downloads: beide oudejaar-conferences en het zo oer-gezellige "Ik Hou van Holland".
Als Youpie-fans van het eerste uur moeten we bekennen dat we van zijn voorstelling niet echt onder de indruk waren. Guido's show, daarentegen, vonden we dit keer heel erg sterk.

En zo zitten we alweer in de tweede week van het nieuwe jaar en willen we iedereen een heel goed, gezond, geweldig, grandioos 2015 wensen. Zoals ik op Facebook al zei: Wij zijn het nieuwe jaar in ieder geval met veel lol begonnen!

Kleijn-zielig

Poster van Bastimentos Clean and Green,
het resultaat van een tekenwedstrijd onder de schoolkinderen

Toen we vijf jaar geleden uit Nederland emigreerden, hebben we een speciale belastingaangifte gedaan, de zogenaamde M-aangifte. Aangezien we wilden dat dit correct zou gebeuren, hebben we daarvoor een specialist in de arm genomen: De Kleijne & Janssen, Belastingadviseurs, Bedrijfsadviseurs, Administratieconsulenten, Juristen. Dat kost geld, maar dat hoort erbij. Goed werk moet betaald worden en dan mag je ook wat verwachten. Dus toen wij begin 2010 druk in de weer waren in duikschool en hostel, handelden zij onze belastingzaken af en we kregen te horen dat alles in orde was. Mooi, kunnen wij ongestoord genieten van ons nieuwe leven.

In 2012 krijgen we echter bericht van de heren belastingadviseurs dat er vragen zijn gekomen van de belastingdienst en dat ze opnieuw in de aangifte moeten duiken. Na controle blijkt dat de betreffende werkneemster in de oorspronkelijke aangifte een zeker bedrag in de verkeerde kolom heeft gezet en dat heeft tot verwarring geleid, maar de werkneemster heeft het nodige met de belastingdienst gecorrespondeerd en alles uitgelegd en nu is het dan echt in orde. Uiteraard heeft de medewerkster hier werk aan gehad en we krijgen een fikse rekening voorgeschoteld. Ook al zijn we het daar niet mee eens, het extra werk is tenslotte ontstaan door een fout van hun, betalen we de honderden euro’s toch maar.

Begin dit jaar, tijdens ons verblijf in Nederland komt, met vrienden, het gesprek op belastingen en realiseren Roberto en ik ons dat we nooit zelf een kopie van de uitgewerkte M-aangifte ontvangen hebben. We vragen dus een kopie op die we via de mail ontvangen. Nu we zien welke antwoorden er op de diverse vragen van de aangifte gegeven zijn, rijzen er toch een paar vragen bij ons die we dus aan onze adviseurs voorleggen. We krijgen als reactie dat de betreffende medewerkster met zwangerschapsverlof is en een andere medewerker zou hier helemaal voor in het archief moeten duiken, dus of het goed is als de medewerkster hier zelf op terug komt over een half jaartje.
Ach, natuurlijk begrijpen we dat, het leven gaat door nietwaar, dus we wachten wel. Wat is tenslotte een half jaar op een mensenleven.

En inderdaad, een half jaar later krijgen we een vrolijke e-mail van de nieuwbakken moeder. Ze heeft er niet eens voor in het archief hoeven duiken, zo meldt ze trots, want ze kon de vragen, na al die tijd, gewoon uit d’r blote bolletje beantwoorden. En we hoeven ons geen zorgen te maken, stelt ze gerust, want alles is helemaal in orde.
Een week later krijgen we, tot onze verbazing, een rekening gepresenteerd. De dame in kwestie heeft een kwartiertje nodig gehad om de e-mail aan ons te dichten dus we worden gefactureerd voor een kwart uur, inclusief BTW een bedrag van € 25,41 (waarschijnlijk heeft het schrijven haar niet meer dan tien minuten gekost, maar ja, we moeten afronden). Hmmm....

Nu hebben wij niet veel rekeningen in Nederland te betalen, dus het duurt even voordat we daaraan toekomen en na een paar weken ontvangen we een herinnering. Het toeval wil dat die herinnering binnenkomt op het moment dat we net een hele ochtend bezig zijn geweest met het vuil ruimen in het dorp (want zoals jullie weten werken we als vrijwilligers bij de groep “Bastimentos Clean and Green”) en ik denk enigszins geïrriteerd: “als mensen zich hier uren, dagen, wekenlang onzelfzuchtig kunnen inzetten voor hun gemeenschap en medemens, waarom moet in Nederland dan iedere minuut in klinkende munt omgezet worden?”
En ineens komt er een idee in me op om hier op een ludieke wijze een draai aan te geven. We beantwoorden de herinnering met een uitleg over onze “Bastimentos Clean and Green” groep en vragen of het niet leuk zou zijn om dat kwartiertje werk van de factuur te doneren aan het goede doel. Terwijl ik het schrijf denk ik nog hoopvol dat deze tijd van kerst en nieuwjaar een uitgelezen gelegenheid hiervoor is.
De volgende ochtend hebben we al antwoord. Ik citeer: “Ik heb het even aan de heer de Kleijne gevraagd en hij deelde mij mede dat ons kantoor al aan diverse goede doelen schenkt. Hoe nobel uw gedachte ook is, wij kunnen helaas niet aan uw verzoek voldoen.” En of we de factuur s.v.p. per omgaande willen betalen.

Ik realiseer me dat ik voor een Nederlands publiek schrijf en ik loop het risico dat de lezers me nu meewarig aankijken en zeggen “Wat had je dan verwacht? We leven nu eenmaal in een uurtje-factuurtje maatschappij waarin iedere seconde geld kost.” En misschien hebben jullie wel gelijk en hebben wij na vijf jaar buitenland gewoon een andere mind-set, maar er blijven bij mij twee gedachten door m’n hoofd spoken.
Ten eerste, om het dan toch even zakelijk te houden: Wat een gemiste kans op een beetje gratis reclame! (dit stukje had namelijk ook heel positief voor hun kunnen uitpakken)
En ten tweede: Wat is in hemelsnaam vijftien minuten op een mensenleven?

Vrijwilligen

De winnaars van het schoolproject november (met Meester Mitch)

Ik heb het geloof ik al eens zijdelings gemeld maar we hebben ons een paar maanden geleden als vrijwilligers aangesloten bij de groep "Bastimentos Clean and Green", die zich inzet om met name het vuilnis-probleem op een duurzame manier aan te pakken.

Clean-up Day december

Er is dit jaar namelijk iets veranderd op Bastimentos, want het was verkiezingsjaar. Hier in Panama betekent dat, dat er niet alleen landelijk een nieuwe partij en een nieuwe president gekozen is maar ook dat er in de provincies en gemeentes andere beambten aan de macht komen. Dus sinds augustus heeft Bastimentos een nieuwe burgemeester, een nieuwe representante en een nieuwe corrigidura. Alle drie zijn het jonge mensen die hun hele leven al op Bastimentos wonen, en voor het eerst sinds we hier zijn, hebben we het idee dat deze mensen daadwerkelijk iets voor de gemeenschap doen.

Steeds meer locals helpen mee

Toen wij eind augustus uit Guatemala terug waren, kwamen we in aanraking met de Bastimentos Clean and Green groep en die hadden inmiddels al contact met de bovengenoemde nieuwe beambten om gezamenlijke acties voor Bastimentos in te zetten. Sindsdien komen we wekelijks bij elkaar en zijn we concreet aan het werk om Bastimentos nog mooier te maken.

En ook de kinderen

Zo hebben we het schoolproject, waar we kinderen leren over afval, recycling en compost. Misschien vind je het vreemd dat dat nodig is maar vergeet niet dat twintig jaar geleden hier nog geen toerist was en de mensen alleen maar natuurlijke producten en afval kenden die ze gewoon in de natuur konden weggooien omdat het toch wel verging. Met het toerisme komen ook de verpakkingen: glas, plastic, blik en ga zo maar door, die natuurlijk niet zomaar in de natuur vergaan en dat moeten de mensen zich hier langzaamaan bewust van worden. En omdat de toekomst bij de kinderen ligt, leggen we hen uit waarom dit afval niet in de natuur mag komen. Ze leren om afval te scheiden en te hergebruiken en hoe ze van plantaardig afval compost kunnen maken die dan weer gebruikt kan worden bij het verbouwen van nieuwe plantaardige producten. 

Tweede onderdeel van het schoolproject is dan ook de aanleg van een schooltuin waar de kinderen groente, fruit en kruiden kunnen verbouwen.

Verder houden we workshops waarin de kinderen van afval nieuwe bruikbare dingen kunnen maken. De meest succesvolle daarvan is de "ziplock" erg handig om plastic zakjes met etenswaar erin hermetisch af te sluiten.

De ziplock maken we van de hals en dop van plastic flessen. Een plastic zak kan door de hals van de fles gehaald worden, de randen van de plastic zak worden daarna over de hals heen gevouwen en je draait de dop erop. Zo simpel en tegelijk zo handig, ik gebruik ze zelf dagelijks!

De "zip-lock"

Zakje door de hals halen,

omvouwen en dop erop.

Om de kinderen te motiveren, behelst het schoolproject een maandelijkse competitie waarmee de winnaars een prijs kunnen verdienen.

Maar voorlopig gaat de meeste energie zitten in het schoonmaken van het eiland. Iedere maand houden we een Clean-Up Day en gaan we met zoveel mogelijk mensen het vuil van de straat halen. Niet alleen het dorp wordt schoon gemaakt, ook de mangroves moeten van veel vuil ontdaan worden, want helaas wordt daar veel illegaal gedumpt. Na weken werken is dat eindelijk gelukt en nu beraden we ons op een manier om de illegale dump te stoppen.

Een boot vol afval

Om dit alles mogelijk te maken, steken we ook veel tijd in het vergaren van geld. Want vuilnis is hier duur. Voor iedere zak afval die in Colon bij de vuilstort wordt aangeboden, moet USD 1,75 betaald worden en dan moet ook de benzine voor de boot nog betaald worden en de vuilniszakken zelf kosten natuurlijk ook geld.

We houden diverse "rommelmarkten" met gedoneerde spullen en we verkopen onze "zip-locks" aan de toeristen met de uitleg van ons goede doel. Verder krijgen we steeds meer locals mee en worden dingen als vuilniszakken inmiddels gedoneerd door de winkeliers.

En zo verkopen we de zip-lock aan de toeristen

De volgende stap wordt nu om het aantal plastic flessen terug te dringen en zowel in de winkels als in de hotels en restaurants de mogelijkheid te bieden om waterflessen van de toeristen opnieuw te vullen uit grote recylce-bare containers of speciale watermachines. 

Kortom, we zijn lekker aan het vrijwilligen!

Het zal nog veel tijd kosten voordat we zijn waar we wezen willen en vaak heb ik het gevoel dat het twee stappen vooruit en één stap terug is, maar er is met deze groep de afgelopen maanden sowieso meer bereikt dan met alle goedbedoelde pogingen in de jaren daarvoor. Laten we hopen dat het doorzet en dat we aan de vooravond staan van een prachtig schoon Bastimentos...

FIJNE FEESTDAGEN EN EEN GEWELDIG GOED 2015!

Onze kerstboom op het plein

Verhuizen

Kinkajou

Maandag 1 december is het zover: Verhuisdag.
Een tweetal weken eerder waren we al op jacht gegaan naar een wasmachine en een nieuw gasfornuis, samen met de huiseigenaar Honky. Zoals we kort geleden ontdekten, is zijn voornaam officieel Alvaro maar, zoals iedereen hier op het eiland, heeft hij minimaal één bijnaam en wordt hij altijd Honky genoemd.
Voor grote inkopen, zoals wasmachine en fornuis, kunnen we het best naar het vaste land en vanwege die grote apparaten gaan we dit keer niet met de reguliere watertaxi naar Almirante maar met Honky's eigen boot. Plan is om naar Changuinola te gaan, maar omdat dat toch weer een extra busrit van drie kwartier is, besluiten we eerst even in Almirante te kijken. Almirante is niet echt een stad, maar blijkt toch een paar relevante winkels te hebben en we slagen zonder problemen. Met behulp van het winkelpersoneel worden beide machines in Honky's boot geladen en in veertig minuten motoren we weer terug naar Bastimentos. Daar roepen we de hulp in van een paar mannen die de apparaten naar boven (het pad heeft zo'n 40 traptreden), naar het huis sjouwen. Je hebt het al begrepen: hier op de eilanden doen ze niet aan thuis-bezorgen...

Zaterdagmiddag (29 november) om vijf uur krijgen we de sleutel van het huis en weet ik dat ik de volgende dag aan het grote inpakken kan gaan beginnen. Alles, behalve de keukenspullen want die pak ik pas op de ochtend van de verhuizing in.
Op D-day staan we vroeg op en na het ontbijt begin ik aan het inpakken van de keuken. Rond negen uur staat het hele boeltje klaar: in totaal zo'n 20 koffers, dozen, tassen, zakken en wat los spul van onhandig formaat.

Omdat het huidige huis een stuk op de heuvel staat en het toekomstige huis verderop in het dorp ook weer een stuk op de heuvel staat, hebben we dit keer niets aan een boot en moet alles de heuvel af, de straat door en de heuvel weer op gesjouwd worden. En omdat we toch ook niet meer de jongsten zijn, besluiten we daarvoor een paar sterke mannen in te huren. Hier in Panama zijn dat (zoals ze hier genoemd worden) de "indio's": de oorspronkelijke indiaanse bevolking (in deze streek van de Gnöbe-Buglé stam). Net als de sherpa's in Nepal, zijn de indio's de "dragers" van dit land. Klein van stuk maar stevig en gespierd, kunnen ze, schijnbaar moeiteloos, onvoorstelbaar veel gewicht versjouwen.
Roberto heeft dus twee man uit het dorp gevraagd en terwijl zij heen en weer sjouwen met onze spullen is Rob in het nieuwe huis aan het klussen (fornuis en wasmachine installeren, dingen ophangen e.d.) en maak ik het oude huis schoon. Binnen drie uur is alles verhuisd en kan ik op weg naar ons nieuwe honk om daar op mijn gemak weer alles uit te pakken. 's Middags om vier uur heeft bijna alles alweer een plek gevonden en kunnen we in onze hangmat genieten van een welverdiend koel drankje.

Montezuma Oropendola

Het went ouderwets snel in het nieuwe huis. De kolibries hebben de nieuwe bird-feeder al volop gevonden en we hebben onze eerste Kinkajou alweer gespot. De Montezuma Oropendola's, met hun prachtige gele staart en specifieke zang, zijn alom vertegenwoordigd in de bomen rondom het huis en 's avonds als het schemert, komt de zacht-zoete geur van de ylang-ylang bloesem ons tegemoet. Gôh, die was ik vergeten maar dat is waar: we hebben hier twee ylang-ylang bomen en ze zitten nokvol bloemen! Heerlijk....

Ylang-Ylang

Kareltje Kolibrie

December nadert met rasse schreden dus ik ben deze week begonnen met alvast wat inpakken. Veel kan ik nog niet doen want de meeste spullen die we hebben, gebruiken we min of meer dagelijks en die kan ik pas een dag voor de verhuizing inpakken. Op zich geen ramp want zoveel hebben we niet. Hoewel... toen we vijf jaar geleden vanuit Nederland in Panama arriveerden, bezaten we slechts de inhoud van drie koffers maar in de loop der tijd is daar van lieverlee toch al weer het nodige bij gekomen. Als het aan ons ligt wordt dit dan ook voorlopig de laatste verhuizing!

Maar goed, naast het opruimen en inpakken hebben we nog voldoende tijd om lekker in onze hangmat te genieten van het mooie uitzicht. Hoewel ons nieuwe/oude huis net zoals deze wat hoger op de heuvel staat en op de baai uitkijkt, heeft die meer bomen in het gezichtsveld staan en dus niet zo'n vrij zicht over het water als we hier hebben.

Niet alleen het uitzicht maar ook de kolibries blijven een bron van genot. Toen we een half jaar geleden onze zelfgemaakte bird-feeder net hadden opgehangen, duurde het eventjes voordat de kolibries hem gevonden hadden, maar na een paar dagen kwam de eerste kolibrie voorzichtig poolshoogte nemen. Een glanzend groen vogeltje met donkerrode staart. Hij fladdert rond de (dan nog) fel rood-en-geel gekleurde bird-feeder en bekijkt hem van boven tot onder alsof hij het maar een vreemde bloem vindt. Hij is duidelijk op zoek naar de plek waar de "nectar" zit en als hij die gevonden heeft, begint hij gulzig te drinken. Vanaf die dag is hij een vaste bezoeker en we dopen hem Karel. Kareltje Kolibrie.

Niet alleen Karel vindt onze bird-feeder, ook andere soortgenoten ontdekken deze onuitputtelijke bron van voedsel. En dan blijkt dat kolibries heel territoriale diertjes zijn. Karel heeft een plekje uitgezocht op een hoge tak met direct zicht op de feeder en zodra er een andere kolibrie in de buurt komt, scheert hij met een noodgang op hem af en probeert hem weg te jagen. Maar de anderen laten zich niet zo makkelijk de kaas (of in hun geval: de suiker) van het brood eten en al snel is onze veranda het toneel van heftige kolibrie-achtervolgingen. Razendsnel jagen ze achter elkaar aan, af en toe tegenover elkaar in de lucht stil hangend terwijl ze elkaar kwaad kwetterend en met open snavels uitdagen. Regelmatig scheren ze links er rechts rakelings langs me heen als ik in de hangmat lig te lezen. Hun vleugels bewegen zo ongelooflijk snel dat ze alleen als vage schim te zien zijn en het geeft een soort fffrrrrtttt-ffffrrrrrttt geluid als ze voorbij komen racen. Soms voel ik de luchtverplaatsing van hun vleugels op mijn gezicht als ze me net op tijd ontwijken.

Maar onze Karel is een geduchte tegenstander (we herkennen hem tussen de andere omdat hij een rode staartveer mist) en het lijkt erop dat hij als eerste ontdekker toch een superieur recht kan ontlenen aan de bird-feeder want hij heeft meer dan eens de overhand in de strijd. Het plekje op de hoge tak wordt eerst verwisseld voor een beter gezichtspunt op onze waslijn en sinds een paar weken positioneert hij zich pontificaal bovenop de bird-feeder!
Iedere ochtend als we wakker worden en de veranda-deuren openslaan, zit hij daar als een koning op zijn troon. Af en toe laat hij oogluikend toe dat andere kolibries zich tegoed doen aan het suikerwater en dan ineens is hij het zat en jaagt ze weg.

We hebben inmiddels naast de familie van Koning Karel (de groene met rode staart) ook andere soorten kolibries, o.a. een zwart-beige versie met een krommer snaveltje en een nog kleiner exemplaar (9 cm) in bijna lichtgevend paarse en groene kleuren.Het tafereel van de kolibrie schermutselingen herhaalt zich dagelijks, vooral 's morgens vroeg en tijdens de schemering, en we blijven er met fascinatie naar kijken.

Onze zelfgemaakte bird-feeder is in de afgelopen tijd totaal verbleekt en ziet er niet meer uit dus hij verhuist niet mee maar we hebben de laatste keer in David eindelijk een officiële bird-feeder op de kop kunnen tikken, dus in het nieuwe huis hebben we een "echte". Hopelijk wordt die straks net zo populair als deze, maar aangezien we toch een stuk verderop zitten en het territorium van de kolibrie niet zo heel groot is, ben ik bang dat we afscheid zullen moeten nemen van onze Karel, Koning der Kolibries.We zullen hem missen!

De cirkel is rond

November is in Panama de maand van de nationale feestdagen. 3 november is Onafhankelijkheidsdag van Colombia, 4 november is Vlag-dag en 5 november is Colón-dag (de provincie Colón, niet het eiland). 10 november noemen ze Grita de los Santos wat, zoals ze me hebben geprobeerd uit te leggen, een soort vooraankondiging is van de onafhankelijkheid van Spanje. Dan is het vandaag, 16 november, Bocas-dag en volgende week, 23 november, Bastimentos-dag. Tot slot krijgen we aan het einde van de maand, op 28 november, nog Onafhankelijkheidsdag van Spanje.
Al deze dagen gaan gepaard met toespraken, optochten en parades. En natuurlijk feestelijke bijeenkomsten in de plaatselijke kroegen. Helaas worden we al wekenlang geplaagd door slecht weer dat tot nu toe alle feestdagen in het (regen)water heeft doen vallen. We hebben dit jaar dus geen foto's gemaakt, maar ik zal er een paar uit ons archief toevoegen.

Verder zijn we de afgelopen tijd behulpzaam geweest aan Michel en Ginette, de mensen die de duikspullen van Scuba 6 Diving hebben overgenomen. Ze hebben de nodige moeite gehad om een nieuwe locatie voor de duikschool te vinden. De eigenaar van het gebouw waar de duikschool zat wilde, naar aanleiding van alle ellende die hij met de vorige bewoners heeft gehad, namelijk absoluut niet meer verhuren. Maar ook andere locaties die ze probeerden te huren, bleken de nodige haken en ogen te hebben. Gelukkig vinden ze, na een goeie twee maanden, een ruimte voor de duikschool... in Tio Tom!
Jawel, Scuba 6 Diving komt terug in het hostel. In exact dezelfde kamer waar wij vier jaar geleden onze duikschool begonnen, gaan zij nu weer verder. Met een paar wijzigingen. Ze gaan de ruimte iets uitbouwen en ze veranderen de naam naar Scuba 6 Eco Diving. Ze realiseren zich dat ze wel weer wat hebben op te bouwen want, nu de verhalen een beetje los komen, blijkt toch wel dat de reputatie van de duikschool een behoorlijke knauw heeft gekregen. Helaas kunnen ze pas in januari beginnen met de verbouwing want de betreffende kamer is nog tot het eind van het jaar vol geboekt.
Voor degene die het zich afvragen... Nee, wij hebben ons niet ingekocht in de duikschool. Na rijp beraad hebben we besloten dat we ons liever freelance laten inhuren en gezien het beroep dat ze de afgelopen tijd al op ons gedaan hebben, zal ons dat volgend jaar best wel het nodige werk opleveren.

En dan staat er binnenkort weer een verhuizing gepland. Alweer? Ja alweer.
Misschien kunnen jullie je nog herinneren dat, toen we vorig jaar oktober uit de duikschool vertrokken, we graag naar ons oude huis terug wilden (het huis waar we in 2011-2012 woonden). Maar dat huis was op dat moment verhuurd aan anderen en daarom zijn we uiteindelijk in dit (mooie maar eigenlijk boven-budget) huis terecht gekomen.
Begin september, als we net terug zijn uit Guatemala, lopen we de eigenaar van het oude huis tegen het lijf en zij vertelt dat ze de andere bewoners eruit hebben gegooid. Blijkbaar hebben die mensen het huis half gesloopt en ze wil het nooit meer verhuren. Tenzij, zegt ze letterlijk, wíj er weer willen gaan wonen.
Daar hoeven we niet echt lang over na te denken. Na een jaar in dit huis zijn we erachter dat de buurt hier toch een stuk minder is, wat nog eens bevestigd wordt door de recente inbraak. Bovendien, ook niet onbelangrijk, is de huur van het oude huis de helft van wat we nu betalen. Maar op dat moment hebben we de huur voor dit huis tot en met november al betaald, dus willen we in december pas verhuizen. Geen probleem, want dat geeft de eigenaren tijd om het huis op te knappen. En, we hebben het huis gezien, dat is inderdaad wél nodig. Het huis is echt volledig uitgeleefd! Onvoorstelbaar hoe mensen een huis in anderhalf jaar zo kunnen verwoesten... Praktisch het hele huis moet worden gerenoveerd. Stoelen, tafels, bankstel en bedden worden opgeknapt. De muren geverfd, de vloeren geschuurd en gelakt. Nieuwe tegels in de badkamer en keuken. De eigenaren verzetten ontzettend veel werk en als alles goed gaat, trekken we begin december in ons oude vertrouwde huis, in onze oude vertrouwde buurt.

En zo is de cirkel weer rond: Scuba 6 weer in Tio Tom en wij weer in ons oude huis!

Lekker maandje

Polo Beach

We lopen naar het einde van onze sabbatical en alle vakanties zitten erop. Maar niet getreurd, want ook thuis is genoeg te doen. Het is nu echt laagseizoen, dus er zijn weinig toeristen, en wij nemen het ervan met een paar dagjes uit. "Vakantie rundum Hause" zoals we dat vroeger noemden.

Zo hoorden we begin oktober over een nieuwe tour, de Banana Republic Tour, eentje die eens iets anders biedt dan de gebruikelijke dolfijnen, snorkelen en strand (wat overigens ook heel leuk is, maar die kennen we al). Deze tour neemt je mee naar de geschiedenis van de eilanden en vertelt met name over de bananen- en suikerplantages en de invloed die dat gehad heeft op het gebied.

Een oude plantage, nu weer overwoekerd

In zo'n 3 uur varen we naar diverse locaties in de archipelago waar de gids honderduit vertelt. Natuurlijk weten we dat dit gebied is ontdekt door Columbus. Op 5 oktober 1502, tijdens zijn vierde en laatste tocht, doet hij Isla Colón aan om zijn twee door storm beschadigde schepen te repareren. De eerste (blijkbaar Engelstalige) immigranten volgen pas in 1745.
Eind 19e eeuw vestigt de Duitse Snyder Banana Company zich op Colón en zij beginnen met de aanleg van het Snyder Kanaal (van Colón naar het vasteland waar later Changuinola zou komen), niet alleen om bananen en suiker naar het vasteland te vervoeren, maar ook een keur aan materialen die nodig waren om Changuinola op te bouwen. In 1899 wordt de Snyder Banana Co. overgenomen door de United Fruit Company (wat later Chiquita zal gaan heten); zij bouwen het kanaal af en het bedrijf floreert in de decennia daarna.
Begin 20e eeuw is het eiland Colón bezaaid met plantages, er rijden stoomtreintjes die zowel goederen als werknemers vervoeren en is er zelfs een telefoon netwerk om het contact met alle plantages en het hoofdkantoor van de United Fruit Company in Bocas te onderhouden. Bocas is een levendige stad met statige gebouwen, hotels, restaurants, casino's en bioscopen.

Snyder Kanaal, inmiddels niet meer in gebruik

Helaas is er heel weinig van terug te vinden. Alle plantages, de treinrails en het telefoon netwerk zijn verdwenen en terug geëist door het oerwoud; het Bocas van de gloriedagen is grotendeels door een brand verwoest.
Het enige zichtbare restant van de bananen-geschiedenis is Hospital Point. Gelegen op de punt van het nabij gelegen Isla Solarte, werd het hospitaal in 1900 door United Fruit Company gebouwd om de malaria en gele koorts slachtoffers te verzorgen, waarmee ze (dankzij de geïsoleerde locatie en de pas verworven kennis dat beide ziektes door muggen werden overgedragen) er in slaagden om in korte tijd deze ziektes in het gebied volledig te verbannen.
Al met al een hele leuke en vooral interessante tour.

Mijn verjaardag vieren we met stille trom. Traditie-getrouw trakteren we onszelf thuis op heerlijke hapjes,een goeie fles wijn en koffie met likeur na.

Polo Beach

De dag erna is Chris (de nieuwe eigenaar van Tio Tom) jarig en hij nodigt zijn vrienden uit voor een dagje Polo Beach. Rond 11 uur varen we met een afgeladen boot naar de noordzijde van Bastimentos. Polo Beach is van Polo, een kleurrijke local van inmiddels 71 jaar met twee passies: drank en vrouwen. Volgens de legende zou hij zijn stuk land inclusief strand al drie keer voor grof geld verkocht hebben, maar hij zit er nog steeds...
Het is prachtig weer, de zee is heerlijk en de talrijke palmbomen zorgen voor voldoende schaduw. Er is kip op de barbecue (aangevuld met de hier onvermijdelijke rijst en bonen) en natuurlijk genoeg te drinken.

Polo Beach

Maar Polo Beach is ook een mooie duikplek en omdat we er nu toch zijn hebben we onze duikspullen mee genomen en Michel (de nieuwe eigenaar van Scuba 6), die ook uitgenodigd is, heeft een paar tanks meegenomen. Dus voordat we ons in het feestgedruis storten, gaan we eerst met z'n drieën een prachtige duik maken!

"Weekendje weg"

Onze laatste vakantie van dit jaar is eigenlijk meer een weekendje weg. Zoals we vroeger in Nederland wel eens een lang weekend in eigen land gingen genieten van een mooie omgeving en een goed hotel, zo doen we dat deze keer in Panama, alleen nu is het "weekendje weg" midden in de week. We gaan naar de zuidkust, naar Boca Chica, dat aan de Stille Oceaan ligt.

Het eerste gedeelte van de reis er naartoe is de bekende, ongeveer vijf uur durende, route naar David met watertaxi, boot en bus. Van daaruit is het nog ongeveer drie kwartier met de volgende bus en dan nog een half uurtje met een collectivo, een klein lokaal busje.

Boca Chica is een klein vissersdorpje en ligt behoorlijk afgelegen. Er komt niet zo heel veel toerisme en er zijn geen voordelige hostels, slechts enkele hotel resorts, dus we gaan verplicht voor luxe. Niet dat we klagen want het hotel is schitterend. De kamer is een ruime cabaña met terras die uitkijkt op een mooie tuin met daarachter de baai. Er is een heerlijk zwembad met ligstoelen en parasols, een gezellige bar en een mooi restaurant waar ze zalige gerechten serveren. Kortom: ouderwets genieten!

Maar de belangrijkste reden dat we juist hier naar toe gekomen zijn, is de walvis-tour. Tussen mei en november krijgen de walvissen in deze regio kalveren en trekken ze richting de evenaar. Dus de volgende ochtend, na een heerlijk ontbijt, stappen we om 9 uur in de boot van het hotel die ons meeneemt in de Golfo de Chiriquí. De baai is bezaaid met ontelbare, kleine (vaak onbewoonde) eilanden en rotspartijen. De eilanden zien er heel anders uit dan bij ons aan de Caribische kust. Ze zijn veel rotsachtiger en minder begroeid.

Na zo'n half uur varen, ontdekken we de eerste bultrug walvis. We zien de ronding van een rug (vandaar de naam bultrug) met een kleine rugvin door het wateroppervlak breken. We proberen hem een beetje te volgen als de kapitein plotseling in de verte wijst. Een heel stuk verderop zien we een enorm lichaam uit het water omhoog komen en met een grote golf van opspattend water weer in de zee verdwijnen. Het verbaast ons dat we, ondanks dat het zo ver weg is, het zo goed kunnen zien. Die dieren moeten echt gigantisch groot zijn. Terwijl de kapitein het gas open gooit en in die richting vaart, zien we regelmatig walvissen springen en met een enorm watergeweld weer in de zee plonzen.

Als we eenmaal ter plaatse zijn, is er nog een tweede boot gearriveerd. Met de bootjes in de buurt, springen de dieren niet meer uit het water, maar we zien ze overal om ons heen zwemmen. Iedere keer zien we weer een rugvin door het water breken, meestal twee bij elkaar en vaak ook met een kleintje erbij. Wat we boven water te zien krijgen is maar een klein gedeelte van het beest maar de breedte van die rug is al zó imposant dat we ons wel een voorstelling kunnen maken van de grootte van deze magnifieke dieren. We blíjven foto's maken. Heel af en toe zien we ook een zij-vin of een gedeelte van de kop boven water komen, maar op die momenten zijn we natuurlijk weer te laat met onze camera om het vast te leggen.

We zouden nog wel uren kunnen kijken, maar na anderhalf uur vertrekken we en worden we naar een mooi wit strand gevaren waar we nog een uurtje lekker genieten van zon en zee. Op de terugweg naar het hotel, ontdek ik weer een paar bultruggen, en blijven we toch weer een tijdje tussen de dieren ronddobberen.

Na nog een middagje zwembad en een avond culinair smullen, zit ons "weekendje" er al weer op. Op de terugreis stoppen we natuurlijk een paar uur in David om inkopen te doen, want als je dan toch in de grote stad bent, moet je daar wel gebruik van maken. Op de rit van David naar huis, valt het ons op dat er ontzettend veel bomen en takken zijn omgevallen en afgebroken en eenmaal thuis horen we dat er die ochtend een enorme storm, met hoosbuien en wervelwinden, heeft gewoed. Die zijn we aan de zuidkust dus mooi mis gelopen.